اختلالات روانشناسی و روانپزشکی

خطای شناختی مبالغه آمیز چیست؟

خطای شناختی مبالغه آمیز، به دو دسته خطای شناختی مبالغه آمیز مثبت، و خطای شناختی مبالغه آمیز منفی، تقسیم می شود. این خطای شناختی یکی از خطاهای رایج در نزد ایرانیان است. شاید بتوانیم ذکر کنیم که این خطا به حدی شایع است که در فرهنگ و ادبیات و تاریخ ایرانیان نیز رسوخ کرده است.

اما پیش از اینکه به بررسی خطای شناختی مبالغه آمیز بپردازیم، لازم است تا در مورد تعریف خطاهای شناختی و چگونگی پیدایش آن صحبت کنیم. اگر می خواهید با مفهوم خطاهای شناختی آشنا شوید، لازم است تا مقاله ” خطاهای شناختی (cognitive error) و یا تحریفات شناختی چیست؟ ” را مطالعه کنید. به طور بسیار خلاصه خطاهای شناختی به معنای خطا در تفکر است. خطا در تفکر سبب مشکلات زیادی در روابط، خلقیات و برنامه ریزی های افراد می شود. افرادی که دچار خطاهای شناختی هستند، زاویه دید و تفکر دقیقی ندارند.

خطای شناختی مبالغه آمیز منفی چیست؟

شاید شما هم با افرادی مواجه شده باشید که مسائل را بیش از حد بزرگ می کنند. افرادی که دچار خطای شناختی مبالغه آمیز هستند، همه اتفاقات و رویدادهای محیطی را با ابعادی نامناسب تفسیر می کنند. برای نمونه وقتی صحبت از پنچر شدن اتومبیل خود در چند روز گذشته می کنند، عنوان می کنند که بدترین روز زندگیشان روز پنچری اتومبیل بوده است! هرگز اینقدر بد شانس نبوده اند! 

به بیانی دیگر، افرادی که دچار خطای شناختی مبالغه آمیز هستند، یک اتفاق منفی یا مثبت را بیش از حد بزرگ می کنند. این افراد ممکن است مشکلات کوچک خود را بسیار بزرگ ببینند و یا شکست هایی که ممکن است برای هر کسی اتفاق بیافتد را یک فاجعه قلمداد کنند. اینها همان افرادی هستند که در اصطلاح ” از کاه، کوه می سازند. ” 

ویژگی های افراد دارای خطای شناختی مبالغه آمیز منفی، چیست؟

یک یا چند ویژگی زیر، در افرادی که دارای خطای شناختی مبالغه آمیز منفی و یا مثبت هستند، دیده می شود.

  • از کلماتی چون:  هرگز، به شدت ، همیشه، به هیچ عنوان،  و کلماتی که دارای باز مضاعف هست بیش از حد استفاده می کنند.
  • از مشکلات قابل حل و یا مشکلاتی که توانایی لازم برای حل آنها را دارند، یک هیولا و یک کوه بزرگ می سازند.
  • نکات منفی را در زندگی زیاد می بینند.
  • در روابط خود و در ناراحتی هایی که از دیگران دارند، غُلو و بزرگ نمایی می کنند.
  • بیش از دیگران ترس و شاید اضطراب داشته باشند.
  • معتقدند در هیچ کاری نمی توانند موفق شوند.
  • همیشه خود را در همه کار شکست خورده و بازنده می بینند.
  • در برخی از مواقع فکر می کنند که اتفاقات بَد تنها برای انها رخ می دهد.
  • ممکن است تصور کنند که بیش از دیگران دچار بد شانسی می شوند.
  • خود را در مورد رفتارها و افکار اشتباه خود بیش از حد سرزنش کنند. 
  • در تعریف ها و روایات خود، یک کلاغ چهل کلاغ می کنند و مسائل را بیش از حد بزرگ و جدی نشان می دهند. (علی الخصوص مسائل منفی)
  • ممکن است بیش از حد به خود مطمین باشند و یا اعتماد به نفس کاذب داشته باشند.
  • و ….

خطای شناختی مبالغه آمیز و سرزنش خود

خطای شناختی مبالغه آمیز تنها در مورد دیگران و یا محیط های بیرونی صدق نمی کند. ممکن است فردی که دچار خطای شناختی مبالغه آمیز است در مورد خود قضاوت درست و منطقی نداشته باشد. برخی از افراد خود را بیش از حد سرزنش می کنند. در مورد هر اتفاقی که رخ می دهد و یا هر رفتار نادرستی که دارند، خود را به شدت سرزنش می کنند. هر جند ممکن است سرزنش بیش از حد خود، ریشه در کمالگرایی و یا آموزه های غلط کودکی داشته باشد، اما در واقع بسیاری از افرادی که به طور مکرر خود را سرزنش می کنند. دچار خطای شناختی مبالغه آمیز هستند. این افراد پس از هر رویداد و یا استباهی که از آنها سر زده است، خود را به شدت و بی رحمانه مواخذه می کنند. 

در واقع می توانیم خطای شناختی مبالغه آمیز را با سرزنش خود مرتبط بدانیم. وقتی فردی بابت یک اشتباه کوچک خود را سرزنش می کند، در حال بزرگنمایی و مبالغ کردن است. این فرد در ذهن خود، از رفتار اشتباه یک فاجعه می سازد و با بزرگ کردن موضوع، به شدت سرزنش خود می افزاید. یکی از خطاهای رایج شناختی در افرادی که خود را سرزنش می کنند همین خطای شناختی مبالغه آمیز است.

خطای شناختی تعمیم مبالفه آمیز منفی یا مثبت چه معایبی دارد؟

افرادی که دچار این خطای شناختی هستند، هر اتفاق منفی را یک فاجعه قلمداد می کنند و همین موضوع سبب آشفتگی های روحی و فکری مانند افسردگی و یا اضطراب می شود. در واقع بسیاری از مواقع، جمله ” انگار دنیا به اخر رسیده است ” در مورد آنها صدق می کند.

وقتی فرد بیشتر اتفاقات زندگی اش را بیش از حد منفی می بیند. و یا مشکلات را بیش از حد بزرگ می کند، امید و اعتماد خود را  به بهوبد شرایط از دست می دهد. خلق او پایین می آید و دچار یاس و ناامیدی می شود. همچنین حل کردن مشکلی که در ذهن فرد بیش از حد بزرگ است هم نیازمند اقدام و انرژی بیشتری برای حل کردن است. 

از سوی دیگر، بیش از بزرگ کردن دستاوردهای کوچو ممکن است سبب کم کارکردی فرد شود. فرد در چنین شرایطی دستاورهای کوچک خود را بیش از حد بزرگ می بیند و فکر می کند که سهم و وطیفه خود را به میزان کافی انجام داده است. البته قابل ذکر است که خطای شناختی تعمیم مبالغه آمیز منفی بیشتر رویت می شود.

دکتر امیر شیرین زاده ، روانشناس و درمانگر شناختی

سایر خطاهای شناختی:

خطای شناختی ذهن خوانی

خطای شناختی پیشگویی

خطای شناختی همه یا هیچ

خطای شناختی مبالغه آمیز چیست؟
۵ (۱۰۰%) ۱ vote

نوشته های مشابه

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.

بستن