مرکز مشاوره و کلینیک روانشناسی دکتر روانشناس

مرکز مشاوره و کلینیک روانشناسی دکتر روانشناس

چهارشنبه, ۲۷ تیر ۱۳۹۷

اختلال وسواس جبری در کودکان و نوجوانان

اختلال وسواس جبـري یا OCD ، به صـورت افكـار مـزاحم اضـطراب زا و اعمـال وسواسي مرتبط با آن تعريف ميشود. تخمين زده شده اسـت كـه ۱ درصـد کودکان و نوجوانـان تحت تاثير اختلال وسواس جبری قرار داشته باشند. حتی علائم OCD را  در كودكان ۳ ساله نيز می توان مشاهده کرد. در این مقاله سعی داریم بخش هایی از این مشکل را ریشه یابی و بررسی کنیم.

اختلال وسواس فکری جبری در کودکان و نوجوانان | وسواس عملی و فکری

 

اختلال وسواس جبری یا OCD یا وسواسی جبری چیست ؟

ممکن است ما نیز درخانواده، دوستان و نزديكان با بزرگسالان، کودکان و نوجوانانی برخـورد داريـم كـه از اخـتلال وسواس جبری یا OCD و یا هر رفتار و افکار وسواسی دیگری رنج می برند.
وجود اين اختلال يا اينگونه رفتارها يا افكارها موجب ناراحتي، رنج و مشـكلات بسياري براي خود فرد و اطرافيان ميباشد كه به استرس، كاهش كارآيي، اضـطراب در زندگي روزمره منجر ميشود. همچنين وسواس در مشكلات ديگري از جمله نـاآرامي،تنش، افسردگي، اضطراب و كاهش اعتماد به نفس نيز نقش دارد.

هدف اعمـال وسواسي كاهش يا ممانعت از ايجاد آشفتگي يا جلوگيري از رخ دادن یک اتفاق ترسناک است. با این حال هیچ رابطه منطقی بین رفتار اجباری فرد و اتفاق واقعی وجود ندارد. به عنوان مثـال ممكـن است كودكي یا نوجوانی يك فكر مزاحم مبني بر طرد شدن از طرف دوستانش داشـته باشـد و بـه منظور ممانعت از رخ دادن آن، دائم سعي كند بطور وسواسـي يك فكـر خـوب را در ذهنش (مثل فكر كردن مداوم به خاطرهاي از يك روز خوب) مرور كند. 

 

وسواس فکری در مقابل وسواس جبری یا عملی

در خصوص وسواس بايد به دو گونه وسـواس فكـري و وسـواس جبـري یا عملی اشـاره نمود. وسواس فكري عبارت اسـت از فكـر، انديشـه يـا احساسـي مـزاحم و فراگيـر.
وسواس جبري عبارت است از نوعي رفتار اجباري و آگاهانه و عود كننده. افراد مبـتلا به اختلال وسواسي- جبري از غير منطقي بودن اين ويژگـي آگـاهي دارنـد ولـي ايـن وسواسهاي فكري يا عملي را بصورت يك رفتار ناخواسته ميدانند. هر چند پرداختن و تلاش براي كاستن اضطراب در افراد مبتلا انجام ميشود، ولي در كل، ايـن اقـداماتدر نهايت به كاهش اضطراب منجر نميگردد.

 

زنان بیشتر وسواسی هستند یا مردان ؟

احتمال ابتلا به اين اختلال در مرد و زن يكسان است. ميانگين سن شروع حدود بيست سالگي و در زنها كمي ديرتر است ولي ميتواند در نوجـو اني و كـودكي هـم شـروع شود. مطالعات چندي در خصوص شيوع اين اختلال در كشور ما نيز انجام شده اسـت كه حدود شيوع را يك ونيم درصد تخمين ميزنند.

همچنین تخمین زده می شود ده درصد کسانی که برای مشکلات اجباری به کلینیک های روانشناسی و مراکز مشاوره مراجعه می کنند، از مشکل اختلال وسواس جبری ، یا OCD که در بین عوام به فرد وسواسی اطلاق می شود را تشکیل می دهند.

 

وسواس فکری یا وسواس عملی به چه دلیلی رخ می دهد ؟

در خصوص سبب شناسي و علت وسواس جبری در کودکان و نوجوانان،  نيز پژوهشـگران بـه عوامـل زيسـتي، عوامـل روانـي – اجتماعي و عوامل روانپويشي اشاره كرده اند. علايـم بـيش از نیمی از بيمـاران دچـار اختلال وسواسي جبري به طور ناگهاني شروع ميشود بيش از نيمي از آنها شروع اين علايم را پس از يك واقعه مهم يا مطرح در زندگي خود بيـان مـي كننـد. ايـن اخـتلال معمولاً سيري درازمدت و متغير دارد. بر اساس IV-DSM ،حدود بيست تا سي درصـد از بيماران مبتلا به اين اختلال در صورت اقدام اوليـه ، بهبـود چشـمگير يـا متوسـط در علايم بيماري خود پيدا ميكنند. اين بهبودي در حدود بيسـت تـا چهـل درصـد بـاقي ميماند و حدود يك سوم نيز به اختلال افسردگي اساسي مبتلا ميشوند.
بسياري بر اين باورند كه اختلال وسواسي- جبري خاص افراد بزرگسال مـي باشـد ولي پژوهشها وجود وسـواس هـاي فكـري عملـي را در نوجوانـان و كودكـان تأييـد ميكنند كه بر اشكال مختلفي تظاهر پيدا ميكند ولي بطور عمـده علايـم در الگوهـاي عمده، آلودگي، افكار مزاحم، ترديد مرضي، تقارن يا ساير علايم ديده ميشود.
امروزه در درمان اختلال وسواسي- جبري به دليـل نقـش عمـده عوامـل زيسـتي، درمانهاي دارويي و استفاده از رواندرماني گسترش خوبي داشته اسـت. بـا توجـه بـه مطالعات گستردهاي كه صورت گرفته است، ميتوان چنين بيـان كـرد كـه درمـان هـاي روانشناختي همراه با درمان دارويي ميتوانند به نحـو مـؤثري در كـاهش علايـم ايـناختلال نقش داشته باشند. موجب خوشحالي است

چند مثال از اختلال وسواس جبری در کودکان یا نوجوانان

اختلال وسواس ميتواند بسيار تنشزا باشد. اين اختلال نه تنها شما، بلكه اطرافيانتـان را تحت تأثير قرار ميدهد. اختلال وسواس من به اين صورت بود كه احساس ميكردم مجبورم براي محافظت از خودم و خانوادهام كارهايي را به صورت عادت انجام دهـم.
وسواسم زماني شروع شد كه در مدرسه قُلدر بودم اما انگار وسواس از من قُلدرتر بود و توانست اعتماد بهنفس مرا نابود كند».
«زماني كه من وسواس داشتم غمگين، افسرده و نگران و آشـفته بـودم و احسـاس خلاء و تنهايي ميكردم، احساس ميكردم دوستداشـتن ي نيسـتم و در نظـر اطراف یان، مدرسه و محيط بيرون، آدم منفوري به حساب ميآيم. بـه خـاطر افكـاری كـه در سـرداشتم و عادتهايي كه مجبور به انجام آنها ميشدم، مضطرب بودم و به خاطر آن هر كاري انجام ميدادم. هم از دسـت خـودم و هـم از دسـت اخـتلال وسـواس خسـته و عصباني بودم.»
«ابتلا به وسواس بسيار تنشزا و محدودكننده بـود. بـه دليـل حـس مسـئوليت ي كـه داشتم، در اكثر مواقع در مورد اتفاقات بدي كه ميافتاد مضطرب و نگران بودم. دوست نداشتم به بيرون و يا به مدرسه بروم و هميشه درگيري ذهني با اين قضـ يه داشـتم كـه «اگر بقيه متوجه اختلالم شوند، چه اتفاقي ميافتد؟» من مجبور بودم آن را مخفي كـنم ، ولي بدون اينكه بتوانم از آن رهايي يابم، بي وقفه هميشه حضور داشت.»
اين كودكان به ما ميگويند كه مجبور بودن به انجام يكسري از كارها براي بارها و بارها و نگراني در مورد اينكه اگر اين كارها انجام نشود اتفاق وحشـتناكي رخ خواهـد داد ، چـه احساسي درپي دارد. اين تجربة مشترك همة افراد مبتلا به اختلال وسواسي- جبري است.

مثال از یک نوجوان که دچار بیماری وسواس فکری عملی یا OCD است.

مریم دختري ۱۵ ساله بود كـه مـدام در فكـر بيمـار شـدن و مـرگ والـدين و برادرش بسر ميبـرد . ايـن حـالات از ۲ سـال پـيش، يعنـي از وقتـي كـه يكـي از همكلاسيهايش در اثر ابتلا به سرطان خون فوت كرد، شروع شده بود. او بـه يـادداشت كه اندكي پيش از اين حادثه، يك تبليـغ تلويزيـوني در مـورد يـك نظافـت كننده آشپزخانه ديده بود و آن تبليغ ميكروبهاي رنگي پخش شده در سراسر اتـاق را به طور واضح نشان ميداد، در نتيجه او از لمس كردن چيزهـايي از جملـه پريـز برق يا دستگيره در كه ميدانست ديگران آن را لمس خواهند كرد اجتناب ميكـرد.
نوجوان در صورتي كه مجبور به لمس آنها ميشد سعي ميكرد از يـك دسـتمال اسـتفاده كند تا آلودگي احتمالي را كم كند. زماني كه احساس مـيكـرد دسـت هـايش تميـز نيستند يا بعد از لمس كردن هر چيزي كه فكر ميكرد ميكروبي است، بـه صـورت وسواسي دستانش را مي شست. همچنين هر موقع اشـاره اي بـه بيمـار ي يـا مـرگ مي شد، احساس آلودگي كرده و براي رهايي ازحس آلودگي شروع بـه شستشـو و استحمام خود ميكرد. زماني كه نميتوانست اعمال وسواسي را انجـام دهـد يـا از آلودگي اجتناب كند، از اينكه افكار او در مورد بيماري و مرگ خانواده اش به وقـوع بپيوندند، به شدت مضطرب ميشد.

خوشبختانه اختلال وسواس جبری در کودکان ( OCD in children and teenager ) و مشکلات وسواسی آنها ، با ترکیبی از روشهای شناختی و دارو درمانی قابل درمان است. هر چند درمان اختلال وسواس جبری در کودکان نیازمند جدیت و مراجعه در جلسات مشخصی است، اما راه حل قطعی برای OCD وجود دارد.

توضیحات بخش روانشناسی کودک و مشاوره کودک

تحقیقات روان شناسی نشان می دهد که بخش زیادی از مشکلات رفتاری و شناختی دوران بزرگسالی ، از دوران کودکی ناشی می شود. همچنین تقریباً تمامی نظریه پردازان روان شناسی نیز، نظریه خود را از دوران کودکی انسان آغاز می کنند و آن را مهم ترین بخش زندگی هر فردی می دانند. به بیانی دیگر، بسیاری از تصیمات زندگی دوران بزرگسالی را بر مبنای آنچه در کودکی بر ما گذشته است می گیریم. عشق، ازدواج، علاقه به شغل و رشته تحصیلی و .... همه تحت تاثیر رفتار والدین با ما در دوران کودکی است. متاسفانه سطح آگاهی والدین در مورد روانشناسی کودک و مشاوره کودک بسیار پایین استبه طوری که بسیاری از رفتارهای غلط آنها، زمینه ساز مشکلات رفتاری و تفکری کودکان می شود. بارها شاهد بودیم که دلیل بیماری های روانی و یا مشکلات رفتاری کودکان، ریشه در برخوردهای نادرست والدین دارد. با توجه به اهمیت دوران کودکی و فرزندآوری، بخش روانشناسی کودک و مشاوره کودک را در سایت دکتر روانشناس راه اندازی کرده ایم. مقالات این بخش تحت نظارت دکتر سمیه عابدینی و خانوم عطیه حوریان، نگارش و بارگزاری می شود. نکته: مقالات بالای دوازده سال در بخش روانشناسی نوجوان و مشاوره نوجوان بارگزاری می شود.  

دیدگاه خودتان را ارسال کنید

بارنشر کلیه عکس ها و مطالب سایت مرکز مشاوره دکتر روانشناس ، بدون دستخط رسمی، ممنوع و پیگرد قانونی حتمی خواهد داشت.